Mijn arbeidstijd in de melkboet!

Hard huilend joeg de ijzige oostenwind over de Mauritsweg. Met mijn pet diep over de oren getrokken en een sjaal voor neus en mond ploeterde ik in de vroege ochtend op mijn oude, gammele fiets vooruit. Op weg naar mijn werk bij de Staatsmijn Maurits. Het was een dag in november 1946, vier uur in de nacht. Ik was de eerste die onderweg was naar zijn werk. Troosteloos en bevroren lagen de velden langs het Steinerbos erbij, op weg naar mijn bestemming: de “Melkboet” van de Staatsmijn Maurits.
De felle wind joeg de stuifsneeuw als wit poeder door de lucht; op sommige plaatsen hoopte de sneeuw zich metershoog op. Als knaap van vijftien trapte ik dapper door. Elke pedaalslag bracht me langzaam verder. Maar vlak voorbij het Steinerbos moest ik afstappen. Aan het einde van de Mauritsweg, nabij bakkerij “Werenbeck”, was de weg onbegaanbaar. Een dikke laag stuifsneeuw maakte fietsen onmogelijk.
Wat heb ik toen moeten ploeteren om door die troep heen te komen. Ik duwde en sleepte mijn fiets door deze barrière. Tweehonderd bizarre meters legde ik af, in omstandigheden die me deden denken aan Eskimo’s op de Noordpool. Toen ik er eenmaal doorheen was en weer verder kon fietsen, reed ik langs de boerderij van Hennekes, met hoge rijen populieren langs de weg. Vervolgens linksaf, over de brug van het mijnspoor, met de steenberg aan mijn linkerhand en de muur van het schrootterrein rechts. Aan het einde van die weg lag de ingang van Staatsmijn Maurits.
Zo begon een van de vele werkdagen in de twintig jaar dat ik deze route reed en de mijnwerkers van achter de toonbank van het melkhuisje bediende. Toen de mijn in 1966 gesloten werd, was het voorbij. Toch denk ik nog vaak aan die tijd terug. Aan de mannen van het kolenfront, die ik voorzag van melk, limonade, chocomel, Coca-Cola, zure haring en rolmops, spritsen en gevulde koeken, pruimtabak, pepermunt, fruitrollen, toiletzeep, sigaretten, sigaren, shag, pijptabak, Kwatta-repen en nog zoveel meer.

Het melkhuisje was een goedlopende zaak. Voor twintig cent kreeg je een flesje Komol-limonade van Moulen uit Voerendaal, met een zure haring of rolmops van Baltussen uit Maastricht. Een grote beker melk van de St. Rosafabriek uit Sittard, met een sprits of gevulde koek van bakker Polman uit Geleen, kostte samen eveneens maar twee dubbeltjes. Zure haring of rolmops, met een flesje prik erachteraan: voor de mijnwerkers was dat werkelijk een delicatesse.
Soms was het niet aan te slepen. Na een zware dagtaak in de pijler, honderden meters diep onder de grond, tussen stof en gruis, verlangden deze mannen alleen nog maar naar frisse lucht en iets te drinken. Ze kwamen uit de hel. Zodra hun dienst erop zat, wasten ze in allerijl het zwarte kolenstof van hun lichaam in het badlokaal, om zich daarna naar het melkhuisje te spoeden. Daar lag hun “oase”.
Hun verlangen naar een flesje limonade met zure haring was te vergelijken met dat van een dorstige, uitgedroogde reiziger die in de woestijn naar water zoekt. Anderen snakten naar een warme beker melk met een sprits of gevulde koek. Ze stonden in de rij te wachten, hongerig en ongeduldig. Sommigen hadden nog zwart kolenstof rond hun ogen. Die ogen spraken boekdelen: je zag er de zware arbeid in terug. Pas vele jaren later begreep ik wat er achter die ogen schuilging: bloed, zweet en tranen. Je moet volwassen zijn om dat werkelijk te begrijpen.

Ondanks hun zware werk hadden de mannen altijd nog ruimte voor grappen, grollen en uitdagingen. Ik herinner me bijvoorbeeld de wedstrijden die de vier gebroeders Maessen uit Spaubeek soms hielden. Het waren flinke, sterke kerels, vol humor en gein. Wanneer ze met z’n vieren na de dienst het melkhuisje binnenkwamen en de heerlijke zure haringen in de grote schaal zagen liggen, was hun honger niet te stillen. Nadat ieder er een stuk of vijf naar binnen had gewerkt, begon het spel. Dan hitste de een de ander op om er nóg een te nemen. Soms sloten ze een weddenschap af: wie tien haringen op kon, hoefde niet te betalen. De hoogste score die een van hen ooit haalde, was acht stuks.
Ik heb nog veel meer merkwaardige dingen meegemaakt. Zo waren er klanten met bijzondere combinaties: een beker warme melk met een rolmops, of een spritskoek met een haring. Niet bepaald makkelijk te verteren, maar honger en dorst maken alles lekker.

Het melkhuisje was onmisbaar. Wanneer de mijnwerkers hun dienst erop hadden zitten, moesten de medewerkers stevig aanpakken. Soms kwamen we handen tekort om alle klanten te bedienen. Geen honderden, maar duizenden flesjes drank gingen dan over de toonbank, net als haringen en rolmopsen. Voordat de stormloop begon, zorgden we dat er voldoende schalen met haring en rolmops klaarstonden, zodat iedereen zo snel mogelijk geholpen kon worden. Buiten op de parkeerplaats wachtten immers,

Dhr. Eijgelshoven behoorde tot de eerste Limburgers die actief betrokken waren bij de Limburgse mijnbouw. Na zijn opleiding in Alsdorf (D), waar hij leerde mijnschachten aan te leggen, ging hij aan de slag in Nederlands-Limburg.

De overlevering heeft onder meer een door zijn dochter gemaakt schilderij ter gelegenheid van zijn dienstjubileum bewaard (zie foto hieronder). Op de onderstaande groepsfoto is dhr. Eijgelshoven, wonende op de Heesberg, Heerlen, te zien tijdens de viering van zijn 25-jarig jubileum in 1932, samen met de penning die hem bij die gelegenheid werd uitgereikt. De laatste foto toont een artikel over dhr. Eijgelshoven.